مؤلف مجهول ( مترجم : عبد اللطيف طسوجى تبريزى )

مقدمه 18

هزار و يك شب ( الف ليلة وليلة ) ( فارسى )

( استر باب 2 : 17 ) . بنا بالف ليله در آن ميان شهرزاد ، قلب پادشاه را جلب كرد و ملكه شد . 4 - بنا بكتاب استر ، ملكه جديد سبب شد كه ابناء قوم خود را از غضب پادشاه و خطر قتل نجات دهد ( استر باب 4 : 5 ) . بنا به الف ليله ، ملكه جديد سبب شد كه دختران ابناء نوع خود را از غضب پادشاه و خطر قتل نجات دهد . 5 - بنا به قول استر ، پدر خواندهء استر ( مردخا ) وزير پادشاه شد . ( استر باب 8 و 9 ) . بنا به الف ليله ، پدر شهرزاد وزير پادشاه بود . 6 - بنا به كتاب استر ، استر با مستحفظ زنان پادشاه يار شد و بر آنچه او گفت ، عمل كرد تا در حضور پادشاه محبوب شد ( استر باب 2 : 9 - 15 ) . بنا به الف ليله ، شهرزاد به يارى و مصلحت انديشى دينارزاد كه بقول صاحب الفهرست ، قهرمانه يعنى مستحفظ اندرون و زنان شاه بود ، موفق بجلب قلب شاه گرديد . 7 - بنا بروايت استر ، چون شب خواب از پادشاه رفت ، امر فرمود كه كتاب تذكرهء تواريخ ايّام را در حضور او بخواند ( استر باب 6 : 1 ) . بنا به الف ليله ، چون شب خواب از پادشاه رفت ، شهرزاد قصّه سرائى آغاز كرد . خامسا - اين مطلب را نبايد فراموش كرد كه گرچه احشويروش پادشاه مذكور در كتاب استر را مورّخين با گزرسس منطبق ميكنند ، ليكن مورّخين يهود مخصوصا يوسيفوس مورّخ ، آن پادشاه را همان اردشير درازدست ميداند . سادسا - در نزد محققين ، مسلم است كه كتاب استر يا در ايران نوشته شده يا مؤلف آن در ايران بوده و در حدود مائهء سوّم قبل از مسيح برشتهء تحرير درآمده . و در عين حال مسلّم است كه كتاب هزار افسانه چنان كه صاحب الفهرست متعرّض است ، قبل از زمان اسكندر در ايران تأليف شده . پس تأليف هر دو كتاب در يك زمان بوده و بنابراين از يك منبع تراوش كرده است . تا چه پايه تحقيقات و حدسيّات دغويه منطبق بر حقيقت باشد ، معلوم نيست . ولى معلوم است كه كتاب الف ليله يا هزار افسانهء فارسى و همچنين كتاب استر هر دو براساس كيد و مكر زنان و حوادث و فتنى كه از وجود آنان يا بشركت آنان